Afval zien wij als grondstof. Ons streven is om afval zorgvuldig in te zamelen, te verwerken en maximaal te hergebruiken en te recyclen tot nieuwe grondstoffen. Zo werken we aan een restafvalloze samenleving.

Onze strategie ‘Samen Sneller Circulair’ geeft richting aan deze ambitie. Vanuit Meerlanden wordt er gestuurd op de grondstofstromen die vrijkomen vanuit de publieke- en private inzamelactiviteiten. In wetgeving is vastgelegd dat er 18 huishoudelijke afvalstromen gescheiden moeten worden aangeleverd. Meerlanden stuurt bij alle stromen op een optimale duurzaamheid- en prijsverhouding in de verwerking. Daarnaast hebben we vijf verschillende afvalstromen als strategisch speerpunt benoemd om te hergebruiken of om grondstoffen, energie en warmte uit (terug) te winnen. Dat zijn de afvalstromen textiel, afgedankte elektrische en elektronische apparatuur (AEEA), plastic, metaal en drankenkartons (PMD), groente-, fruit- en tuinafval (GFT) en biomassa. In de toekomst kunnen daar nog andere stomen aan worden toegevoegd. Op deze stromen nemen wij het voortouw om samen met bijvoorbeeld de Metropool Regio Amsterdam (MRA) en Midwaste te werken aan een volwaardige circulaire en biobased economie.

Rijksprogramma Circulaire Economie en VANG

De Rijksoverheid werkt samen met gemeenten, het bedrijfsleven en de afvalbranche aan een circulaire economie waar afval niet bestaat en grondstoffen steeds opnieuw worden gebruikt. In het Rijksbrede Programma Circulaire Economie staat beschreven wat nodig is om Nederland in 2050 circulair te maken. Onderdeel van deze circulaire koers is het programma Van Afval naar Grondstof (VANG). Dit programma heeft als doel het restafval per inwoner te verlagen naar 100 kilo per jaar in 2020 en 30 kilo in 2025.

Het programma komt de laatste jaren steeds nadrukkelijker op de politieke agenda’s in de verschillende gemeenten. Sinds de laatste gemeenteraadsverkiezingen hebben alle gemeenten waarvoor Meerlanden werkt een ambitie voor reductie van restafval en afval scheiden geformuleerd. Daarnaast hebben 32 wethouders, twee gedeputeerden en de Vervoerregio Amsterdam tijdens de bijeenkomst tijdens het festival ‘We Make the City’ een manifest circulair inkopen ondertekend: 10% circulaire aanbestedingen in 2022, minimaal 50% in 2025 en zo snel mogelijk 100%. Nagenoeg alle Noord-Hollandse gemeenten hebben dit manifest ondertekend.

Verhoging verbrandingsbelasting

Door de invoering van de verbrandingsbelasting en de aankondiging in 2018 om deze verder te verhogen, ontstaat een nadrukkelijke financiële prikkel voor gemeenten om te scheiden. In de meeste gemeenten wordt de beleidsontwikkeling samen met Meerlanden opgepakt. We adviseren niet alleen, maar maken ook concrete operationele en financiële doorrekeningen van nieuw beleid en zorgen voor een projectmatige aanpak om beleid te implementeren.

In 2018 maakte Meerlanden met de gemeenten Aalsmeer, Diemen, Heemstede en Noordwijkerhout een start om tot nieuw beleid te komen. In 2018 is nieuw beleid in de gemeente Haarlemmermeer vastgesteld. In 2019 volgen de gemeenten Bloemendaal, Hillegom en Lisse. Met het nieuwe beleid worden aansprekende resultaten behaald. Zo is de gemeente Lisse met 60 kilo restafval per inwoner de best presterende gemeente in de Randstad. Uit een pilot die Meerlanden met de gemeente Haarlemmermeer in drie wijken uitvoerde, bleek dat bewoners 70 tot 100 kilo restafval produceerden. De gemeente stelde op basis van de uitkomsten van de pilots nieuw beleid op, waarvan de implementatie inmiddels in heel Haarlemmermeer van start is gegaan.

VANG in cijfers

Restafval
VANG2020
201820172016
Aalsmeer100171169180
Bloemendaal100155175188
Diemen100232230232
Haarlemmerliede en Spaarnwoude100304310300
Haarlemmermeer100186187191
Heemstede100207202195
Hillegom100186189189
Lisse1004651156
Noordwijkerhout100194204201
Afvalscheiding
VANG2020
201820172016
Aalsmeer75%60%60%59%
Bloemendaal75%61%58%57%
Diemen75%33%34%57%
Haarlemmerliede en Spaarnwoude75%36%37%36%
Haarlemmermeer75%54%55%54%
Heemstede75%56%58%60%
Hillegom75%57%56%56%
Lisse75%85%84%62%
Noordwijkerhout75%54%53%53%

Grondstoffenakkoord en Transitieagenda’s

Als belangrijke stap in de transitie naar een circulaire economie werd door honderden bedrijven en instellingen, waaronder Meerlanden, in 2017 het Grondstoffenakkoord ondertekend. Met deze samenwerkingsafspraak wordt gewerkt aan het realiseren van de tussentijdse doelstelling: in 2030 50% minder gebruik van primaire grondstoffen. Om deze doelstelling te bereiken zijn vijf transitieagenda’s opgesteld voor ketens en sectoren met een relatief grote economische impact en een grote milieudruk. Het gaat om ‘biomassa en voedsel’, ‘kunststoffen’, ‘maakindustrie’, ‘bouw’ en ‘consumptiegoederen’. Meerlanden maakt deel uit van het transitieteam consumptiegoederen en levert op deze wijze een bijdrage aan het voorkomen van verspilling, onnodige verpakkingen en afval. Dit team heeft voorgesteld op dit thema een aantal icoonprojecten op te starten, waaronder een over het recyclen van matrassen. Matrassen kunnen uit het restafval worden gehaald en hoeven niet langer te worden verbrand. De agenda consumptiegoederen voorziet in een transitie naar een nieuwe standaard waarbij de keten wordt gesloten en er zo min mogelijk uitval is van producten, materialen en mensen. De crux van de voorgestelde maatregelen is dat de prijs van gerecyclede materialen lager wordt en die van primaire grondstoffen (virgin materials) hoger. Het transitieteam keek naar de beschikbaarheid van duurzaam geproduceerde biomassa, de systemen voor het produceren van biomassa en de verdienmodellen. De overige transitieagenda’s, behalve 'bouw', raken de bedrijfsvoering van Meerlanden en in belangrijke mate de gemeenten. Deze agenda’s worden daarom actief gevolgd.

Veranderende rol

Wereldwijd zullen we moeten toewerken naar een restafvalloze samenleving om verdere vervuiling van de aarde en grondstoffenschaarste te voorkomen. Nederland heeft de ambitie om een koploper te zijn in deze transitie. Meerlanden heeft zichzelf het doel gesteld deze restafvalloze samenleving in haar verzorgingsgebied te realiseren. Dit betekent dat we niet alleen kritisch naar onszelf kijken, maar ook naar de producenten en consumenten. Dit zijn de gebruikers van materialen en producten. Hoe minder materiaal zij gebruiken, hoe beter voor het milieu. Dat betekent dat producenten duurzamer moeten produceren; meer met oog op mogelijkheden van hergebruik. Ook van consumenten vraagt het een verantwoord gebruik van producten.

De inzameling van huishoudelijk en bedrijfsmatig restafval is een belangrijk onderdeel van onze dienstverlening. De komende jaren vindt een verschuiving plaats naar de rol van leverancier van grondstoffen. Uiteindelijk neemt in een circulaire economie het volume van de stromen af. Meerlanden zet erop in om grondstoffen zo hoogwaardig mogelijk te (doen) verwerken, lokaal waar het kan, regionaal of landelijk waar het moet. We streven ernaar zo veel mogelijk grondstoffen of producten weer lokaal toe te passen. Hierbij is het van belang dat gemeenten stappen zetten op het vlak van circulair inkopen.

Meerlanden schuift steeds verder op in de keten. Vanuit onze strategie ‘Samen Sneller Circulair’ hebben we niet de ambitie om alle stromen zelfstandig te (doen) verwerken, maar wel om meer grip te krijgen op de keten. Voor de gemeenten is het belangrijk om inzichtelijk te hebben wat daadwerkelijk wordt hergebruikt en gerecycled. Meerlanden kan bij meer inzicht de inzameling optimaliseren, maar ook gerichter sturen op wat in de keten gebeurt. In 2018 zijn we gestart om een volledig beeld per stroom te krijgen. We kijken naar het percentage hergebruik, de CO2-reductie, de reststromen uit de verwerking en de ontwikkeling van kosten en opbrengsten. In 2019 ontwikkelen we op basis van deze data een grondstoffenrapportage richting de gemeenten.

Bronscheiding en nascheiding

Meerlanden heeft een visie op bronscheiding. In 2018 is nascheiding een actueel thema geworden, doordat er nieuwe installaties bij derden voor nascheiding van kunststof verpakkingsafval, metaal, drankenkartons en papier beschikbaar zijn gekomen. Tot op heden wijst onderzoek uit dat bronscheiding de schoonste stromen oplevert. Schone materiaalstromen, gescheiden bij de bron, kunnen het meest hoogwaardig worden hergebruikt. Bovendien verhoogt deze manier van afval scheiden het bewustzijn van bewoners; zij zien direct dat het restafval afneemt.

De gemeenten Aalsmeer, Bloemendaal, Diemen en Heemstede hebben er voor gekozen naast bronscheiding ook nascheiding toe te passen. Daartoe wordt het huishoudelijk restafval aangeboden bij een nascheidingsinstallatie van een verwerker in Amsterdam. De gedachte hierachter is om de laatste bruikbare grondstoffen eruit te halen voordat het onbruikbare restant wordt verbrand. Het afval wordt door de installatie gescheiden in verschillende stromen. Helaas vallen de resultaten vooralsnog tegen. Het blijkt in de praktijk technisch ingewikkeld om gelijktijdig papier, plastic, drankenkartons en metaal te scheiden. Een belangrijke verstoring van het proces zijn de vochtige stromen van groente, fruit en reststoffen uit drankenkartons. De technische ontwikkeling rond nascheiding biedt naar verwachting voor de komende vijf jaar nog geen werkbaar alternatief voor bronscheiden.

Naar Milieustraat 3.0

In het verzorgingsgebied van Meerlanden zijn zeven milieustraten waar bewoners hun grof huishoudelijk afval (GHA) kunnen brengen. De milieustraten, aangelegd in de jaren 90, zijn ingericht op het zo efficiënt mogelijk innemen en scheiden van grof huishoudelijk afval. Sinds de jaren 90 is het aanbod van grof huishoudelijk afval door particulieren en het aantal verschillende afvalstromen flink toegenomen. Veel milieustraten zijn inmiddels te klein of gedateerd en hebben veel onderhoud nodig.

Een belangrijke ontwikkeling is ook dat milieustraten in de toekomst niet langer een afvalbrengstation zijn, maar onderdeel zijn van een integraal beleid op afval. Om de doelstelling uit het VANG-programma te behalen, is het van belang dat inwoners op eenvoudige wijze grof huishoudelijk afval kunnen inzetten voor hergebruik in plaats van het enkel aan te bieden voor verwerking. Meerlanden heeft onder de titel Milieustraat 3.0 een nieuwe visie voor een milieustraat ontwikkeld; vanaf 2019 willen wij deze visie tot uitvoering brengen.

Milieustraat 3.0 is een nieuw concept dat er vanuit gaat dat het scheiden ook van grof huishoudelijk afval aan huis begint, bij de consument. Vanuit deze gedachte verschuift een gedeelte van de functie van de milieustraat naar de wijk. Dit betekent dat de Milieustraat 3.0 niet alleen voldoende mogelijkheden biedt om grondstoffen gescheiden aan te bieden, maar dat in de wijk ook wordt ingezet op producthergebruik (re-use) en het delen en aanbieden van grondstoffen en producten.

De fysieke milieustraat zelf is ingericht op het informeren van gebruikers over bijvoorbeeld grondstoffen en het belang van hergebruik. We laten ook direct zien wat er met grondstoffen gebeurt. Deze activiteiten wil Meerlanden samen met lokale ondernemers opzetten. Ook bestaande activiteiten van Meerlanden zoals Meerwinkel, het fietsenreparatieproject of RSC Schiphol kunnen een plek krijgen op de nieuwe milieustraat. Hierdoor wordt de nieuwe milieustraat een beleving waar niet alleen gebracht maar ook gehaald kan worden.

Om tot de visie op de Milieustraat 3.0 te komen, is ook onderzoek gedaan naar bewoners en hun gedrag rond afval en hergebruik. Welke typen bewoners zijn er en hoe denken zij over hergebruik en de milieustraat? Dit heeft vijf verschillende bewonersprofielen opgeleverd die ieder op een andere wijze moeten worden bereikt en geactiveerd.

Afvalscheiden in gemeenten

Het scheidingspercentage in de gemeenten waar we voor werken ligt in 2018 op gemiddeld 56%. We streven ernaar om in 2020 75% van al het afval te scheiden. Dat is ook de doelstelling van het landelijke VANG-programma.

Afvalscheiding 2018bronscheidingbron- en nascheidingrestafval (kg/inw)GFT (kg/inw)papier (kg/inw)glas (kg/inw)kunststof (kg/inw)textiel (kg/inw)
Aalsmeer60%63%1719250249,32,9
Bloemendaal61%*155126452513,62,9
Diemen33%39%2321333168,43,1
Haarlemmerliede c.a.36%40%3047733217,42,9
Haarlemmermeer54%58%18693462110,65,0
Heemstede56%60%207106483410,25,4
Hillegom57%61%18680492313,25,7
Lisse85%85%46121682945,75,8
Noordwijkerhout54%57%19499452713,15,8
*cijfers niet beschikbaar bij Meerlanden

Textiel

De marktprijzen voor herbruikbaar textiel zijn het afgelopen jaar fors gedaald. De belangrijkste oorzaken hiervoor zijn het toegenomen aanbod aan textiel en de teruglopende kwaliteit ervan. Er wordt goedkoper geproduceerd en er worden meer kunststoffen toegepast. Deze kunststoffen zijn lastiger te hergebruiken. De textielvezel die overblijft is te laagwaardig om te verwerken in een nieuwe vezel. De opbrengsten van het textiel zijn sterk gedaald, tot gehalveerd. Dit heeft een impact op de keten. Meerdere textielsorteerinitiatieven zijn gestopt of samengegaan.

Meerlanden heeft een kleine drie jaar geleden een marktconsultatie gedaan om textiel lokaal te laten sorteren door mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Hierop hebben meerdere gerenommeerde partijen uit de textielsector ingeschreven. In een consortium van twee externe partijen is MeerGoed opgericht. MeerGoed sorteerde in 2018 het textiel voor Meerlanden en andere partijen. Door de teruglopende markt en brand bij de hoofdsorteerlocatie van een van de eigenaren kon MeerGoed haar betalingsverplichtingen richting Meerlanden in 2018 niet tijdig en volledig voldoen. Om die reden is besloten het textiel niet langer naar MeerGoed te brengen, maar richting een andere partij. Meerlanden onderzoekt op welke wijze zij het textiel in 2019 wil verwerken.

Meerlanden zet in op een betere inzameltechniek voor textiel: handmatig inzamelen in bovengrondse containers en huis-aan-huisinzameling. Deze manieren van inzamelen zorgen voor ‘schonere’ grondstofstromen in vergelijking met het inzamelen in ondergrondse containers. Daardoor is textiel waardevoller en beter te verwerken, bijvoorbeeld als grondstof voor de productie van nieuwe kleding. Bovendien zorgt het voor ecologische en sociale meerwaarde.

Afgedankte elektrische en elektronische apparatuur (AEEA)

Vanaf september 2017 verzamelt, sorteert en demonteert Meerlanden alle ingezamelde en afgedankte elektrische en elektronische apparaten (AEEA) in het Regionaal Sorteercentrum Schiphol (RSC Schiphol). In dit centrum biedt Meerlanden werk aan een kern van vaste medewerkers en aan mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Na een periode van proefdraaien is het sorteer- en demontagecentrum sinds het tweede kwartaal van 2018 volop in bedrijf. De ontvangen apparatuur wordt gesorteerd en deels gedemonteerd waarna de (onder-)delen aan verschillende eindverwerkers worden aangeboden voor recycling. Voor het ontmantelen van dit witgoed en elektronica is het RSC Schiphol in mei 2018 gecertificeerd volgens de Europese WEEELABEX-norm. Wij zijn het eerste en enige bedrijf in de regio met deze certificering. Daardoor kunnen we in 2019 onze demontageactiviteiten verder uitbouwen.

Binnen het RSC Schiphol zal op termijn 3.000 ton elektrische en elektronische apparaten worden gesorteerd en gedemonteerd en 4.000 ton groot witgoed. Een groot deel van deze hoeveelheid is afkomstig van milieustraten in de regio. Een ander deel komt van enkele grote bedrijven in de regio. De officiële opening van het centrum, samen met medeinitiatiefnemer Wecycle, vond plaats op 19 juni 2018.

Plastic, metaal en drankenkartons (PMD)

Plastic verpakkingen, metaal en drankenkartons (PMD) worden zoveel mogelijk als een aparte stroom ingezameld.

In 2018 hebben wij met onze gemeenten de overeenkomst voor het regiemodel Midwaste voor kunststof verpakkingen met vier jaar verlengd. Het regiemodel regelt de overslag, transport, sortering en vermarkting van de plastic verpakkingen. Circa 80 procent van het ingezamelde kunststof uit ons verzorgingsgebied wordt gerecycled. Een belangrijk deel hiervan vindt direct zijn weg als grondstof voor de productie van nieuw plastic. Een ander deel van het kunststofafval bestaat uit een mix van verschillende kunststofsoorten waarvan de recycling op dit moment moeilijker en duurder is.

Om dit kunststof verpakkingsafval beter en hoogwaardiger te recyclen is het belangrijk dat de kunststoffen die op de markt komen beter recyclebaar zijn. Inwoners worden gestimuleerd het kunststof goed te scheiden, waarna gemeenten het zo zuiver mogelijk moeten inzamelen en de sorteerfabrieken de soorten kunststoffen zorgvuldig uit elkaar halen. En ten slotte is het belangrijk dat producenten meer gerecycled kunststof toepassen in nieuwe producten. Zo kan de milieuwinst van de kunststofrecycling verder toenemen.

Bronscheiding huishoudelijk afval

Fijn huishoudelijk restafval (kg/inw/jr)